Boekrecensie: Vintage Radio Equipment door Giovanni Becattini

Professionele ontvangers en zenders van 1940 tot 1970 — tube-based technology voor de militaire, luchtvaart- en maritieme sectoren — worden gepresenteerd in het boek Vintage Radio Equipment met prachtige beelden en uitstekende uitleg. Auteur Gianni Becattini is een elektronica-ingenieur en verzamelaar van dit soort apparatuur. Hij beschrijft ook met veel zorg de restauratie van enkele ontvangers.

De ontmoeting met radiotechniek

Vele jaren geleden leerde ik over radiotechniek vooral via afgedankte buizenradio’s en iets latere amateurradio-apparatuur. Ik bouwde mijn eerste kortegolfontvangers uit onderdelen van gesloopte radio’s, met commerciële radioapparatuur als inspiratie. Toen al had ik gelezen over surplusapparatuur en hoe veel mensen die gebruikten of aanpasten voor amateur-radio. Maar ik had nog nooit zo’n apparaat van binnen gezien. Des te spannender om nu eindelijk de details te ontdekken.

Als tiener kon ik bij een lokale "dump" wat onderdelen kopen uit militaire radioapparatuur — meestal kristallen en koptelefoons. Later vond ik ook wat buizen die eerst in militaire apparatuur zaten.

Verborgen technische wonderen!

Ik had gehoord van mechanische MF (middenfrequent) filters en hun uitstekende steile flanken, maar nu weet ik eindelijk hoe ze eruitzagen. De PTO (Permeability Tuned Oscillator) was helemaal nieuw voor mij. Die gebruikt een ferrietkern die met een schroefdraadstang in en uit de oscillator spoel wordt bewogen. Het afstemknopje kon bijvoorbeeld 10 volledige omwentelingen maken, en afstemming was helemaal lineair over een megahertz bereik — waardoor je de frequentie supernauwkeurig, tot beter dan 1 kHz, kon instellen. Die nauwkeurigheid was belangrijk zodat deze radio’s het hele kortegolfgebied met goede stabiliteit konden afdekken.

Collins en de opkomst van amateur radioapparatuur

Een van de hoofdthema’s van het boek zijn de militaire ontvangers van Collins. Maar ook de Collins S-Line komt voorbij, die ik gebruikte tijdens mijn amateurradio-opleiding. In die serie waren de ontvanger, zender en voeding met luidspreker allemaal losse eenheden. De S-Line gold destijds als dé standaard voor amateurradio, en bevatte zelfs mechanische filters. Militaire techniek heeft amateurradio op zijn minst een duwtje in de rug gegeven.

Filtertechnologie: Collins versus Siemens

De kwaliteit van de MF-filters was superbelangrijk. Collins gebruikte mechanische filters, terwijl Siemens destijds een totaal andere aanpak koos. In een drievoudige superheterodyne ontvanger werd de laagste MF op 30 kHz ingesteld. Voor SSB en CW gebruikte Siemens spoelen en condensatoren om de filters te maken. Op de schitterende foto’s in het boek herkende ik sommige onderdelen, en enkele daarvan heb ik zelfs nog in mijn onderdelenbakjes: Siemens potkernen en polystyreen condensatoren. Niet te geloven wat er toen al kon. Wij hebben het tegenwoordig een stuk makkelijker, want in een SDR (Software Defined Radio) worden filtereigenschappen helemaal door software bepaald.

Een hartstochtelijk eerbetoon aan radiohistorie

Gianni Becattini schrijft levendig en boeiend over zijn passie voor vintage radioapparatuur, incluis de apparaten die hij zelf bezat, hoe hij ze restaureerde, gebruikte en wat hun ontvangstmogelijkheden waren. Zijn oog voor detail is één van de grootste pluspunten van het boek. Voeg daar de schitterende foto’s aan toe en je hebt een erg aantrekkelijk pakket. Toen ik Vintage Radio Equipment opensloeg, kon ik het niet meer wegleggen. Bijna 600 (!) pagina’s vol fascinerende techniek. Echt ongelooflijk hoeveel werk en energie er in de ontwikkeling van radiotechniek is gestoken.